Choroby skóry głowy — przegląd i objawy
Świąd, łuszczenie, zaczerwienienie, krostki, pieczenie czy nadmierne przetłuszczanie skóry głowy często są traktowane jako problem kosmetyczny. Tymczasem podobne objawy mogą występować w przebiegu bardzo różnych chorób.
Łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca, zapalenie mieszków włosowych czy zakażenie grzybicze wymagają innego postępowania. Szczególnie ważne jest rozpoznanie chorób, które mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia mieszków włosowych.
Dlatego przy nawracających lub nietypowych problemach ze skórą głowy ważniejsze od wyboru kolejnego szamponu jest ustalenie ich przyczyny.
Łupież czy choroba skóry głowy?
Samo łuszczenie skóry nie mówi jeszcze, z jakim problemem mamy do czynienia.
Drobne płatki widoczne na włosach mogą odpowiadać łupieżowi, ale łuszczenie występuje również w łojotokowym zapaleniu skóry, łuszczycy, wyprysku kontaktowym, grzybicy oraz niektórych chorobach zapalnych mieszków włosowych.
Znaczenie mają również:
- kolor i grubość łuski,
- obecność zaczerwienienia,
- świąd, pieczenie lub ból,
- krostki i strupy,
- lokalizacja zmian,
- występowanie podobnych zmian na twarzy lub ciele,
- współistniejące wypadanie włosów.
Dopiero całość obrazu pozwala zawęzić rozpoznanie.
Łojotokowe zapalenie skóry
Łojotokowe zapalenie skóry, w skrócie ŁZS, jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób skóry głowy.
Ma tendencję do nawrotów. Zmiany mogą obejmować nie tylko owłosioną skórę głowy, ale również brwi, okolice nosa, uszy czy skórę za uszami.
Typowe objawy to:
- łuszczenie,
- zaczerwienienie,
- świąd,
- biała lub żółtawa łuska,
- okresowe nasilenia i remisje.
W przeciwieństwie do zwykłego łupieżu w ŁZS występuje wyraźniejszy komponent zapalny. Choroba często dobrze odpowiada na leczenie miejscowe, ale ze względu na tendencję do nawrotów u części pacjentów konieczne jest również leczenie podtrzymujące.
Czy ŁZS powoduje wypadanie włosów?
Samo łojotokowe zapalenie skóry zazwyczaj nie prowadzi do trwałego łysienia.
Przy dużym nasileniu stanu zapalnego, drapaniu skóry czy współistnieniu innych problemów może jednak pojawić się zwiększone wypadanie. Jeżeli utrata włosów jest znacząca lub utrzymuje się mimo opanowania zmian skórnych, warto poszukać dodatkowej przyczyny.
Łuszczyca skóry głowy
Łuszczyca może obejmować fragment skóry głowy albo praktycznie całą jej powierzchnię.
W porównaniu z ŁZS zmiany są zwykle bardziej wyraźnie odgraniczone. Typowe są zaczerwienione, pogrubiałe ogniska pokryte białawą lub srebrzystą łuską.
Zmiany mogą wychodzić poza linię włosów, pojawiać się za uszami, na karku, łokciach czy kolanach. Pomocne może być również obejrzenie paznokci, ponieważ u części pacjentów obecne są charakterystyczne zmiany paznokciowe.
Łuszczyca skóry głowy może mocno swędzieć, ale nasilenie świądu jest bardzo indywidualne.
U części osób łuszczyca i łojotokowe zapalenie skóry nakładają się na siebie. Taki obraz określa się czasem jako sebopsoriasis.
Zapalenie mieszków włosowych
Jeżeli zamiast samego łuszczenia pojawiają się przede wszystkim niewielkie krostki, grudki, bolesność i strupy, trzeba brać pod uwagę zapalenie mieszków włosowych.
Typowe mogą być:
- drobne krosty zlokalizowane wokół włosów,
- świąd,
- tkliwość lub ból,
- strupki,
- nawracanie zmian w tych samych okolicach.
Zapalenie mieszków włosowych skóry głowy może mieć różne przyczyny i różny przebieg. Dlatego nawracające „krostki na głowie” nie zawsze powinny być leczone przypadkowym szamponem przeciwłupieżowym.
Szczególnej diagnostyki wymagają przewlekłe zapalne choroby mieszków prowadzące do bliznowacenia, np. folliculitis decalvans.
Grzybica skóry głowy
Grzybica owłosionej skóry głowy występuje szczególnie często u dzieci, ale może pojawić się również u dorosłych.
Może powodować:
- łuszczące się ogniska,
- miejscową utratę włosów,
- włosy połamane blisko powierzchni skóry,
- zaczerwienienie,
- świąd,
- czasem silny stan zapalny.
Włosy w zajętym obszarze mogą wyglądać jak nierówno „wygryzione”, ponieważ część z nich ulega złamaniu.
W bardziej zapalnej postaci może powstać bolesny, obrzęknięty guz określany jako kerion.
Rozpoznanie może wymagać badania mykologicznego. Leczenie grzybicy skóry głowy różni się od leczenia łupieżu czy ŁZS i w przypadku zajęcia włosów często wymaga leczenia ogólnego.
Wyprysk kontaktowy i podrażnienie skóry głowy
Problemy mogą pojawić się również po farbowaniu włosów, zastosowaniu nowego kosmetyku, wcierki, preparatu do stylizacji czy innego produktu nakładanego na skórę głowy.
Objawy mogą obejmować:
- pieczenie,
- silny świąd,
- zaczerwienienie,
- złuszczanie,
- uczucie napięcia skóry,
- czasami obrzęk lub sączenie.
Ważna jest zależność czasowa pomiędzy wprowadzeniem produktu a pojawieniem się dolegliwości.
Nie oznacza to jednak, że każda wrażliwa czy swędząca skóra jest efektem alergii. Podobne objawy mogą występować w wielu chorobach skóry głowy.
Łysienie plackowate
Łysienie plackowate nie jest klasyczną chorobą zapalną skóry głowy, ale warto je uwzględnić, ponieważ jego pierwszym objawem może być nagle zauważone ognisko bez włosów.
Najbardziej charakterystyczne są gładkie, okrągłe lub owalne obszary utraty włosów. Skóra może wyglądać prawidłowo i nie musi się łuszczyć ani czerwienić.
U części pacjentów przed pojawieniem się ogniska występuje świąd, mrowienie lub pieczenie. Choroba może również obejmować brodę, brwi czy rzęsy.
Dlatego nagłego powstania wyraźnego „placka” bez włosów nie należy automatycznie przypisywać niedoborom witamin.
Łysienia bliznowaciejące — grupa, której nie warto przeoczyć
To znacznie rzadsze choroby, ale z punktu widzenia diagnostyki należą do najważniejszych.
W łysieniach bliznowaciejących proces zapalny może stopniowo niszczyć mieszek włosowy. Jeżeli mieszek zostanie trwale zniszczony i zastąpiony tkanką bliznowatą, włos z tego miejsca już nie odrośnie.
Do tej grupy należą między innymi liszaj płaski mieszkowy, frontal fibrosing alopecia, folliculitis decalvans czy toczeń krążkowy.
Objawy mogą być początkowo mało charakterystyczne:
- pieczenie,
- ból lub tkliwość skóry,
- świąd,
- zaczerwienienie wokół mieszków,
- łuska otaczająca pojedyncze włosy,
- krosty lub strupy,
- powiększające się obszary przerzedzenia.
W liszaju płaskim mieszkowym w aktywnym brzegu zmian może być widoczne zaczerwienienie i łuszczenie wokół mieszków, natomiast w obszarach bardziej zaawansowanych zanika część ujść mieszkowych. Choroba może prowadzić do trwałej utraty włosów.
To właśnie dlatego bolesność, pieczenie i miejscowe przerzedzenie włosów wymagają większej uwagi niż typowy łupież.
Czy choroba skóry głowy może powodować wypadanie włosów?
Tak, ale mechanizm może być bardzo różny.
W części chorób utrata włosów jest przejściowa. Stan zapalny, drapanie czy nasilone łuszczenie mogą zwiększyć ich wypadanie, ale po opanowaniu problemu włosy mogą odrosnąć.
W innych chorobach proces zapalny bezpośrednio uszkadza mieszki i prowadzi do łysienia bliznowaciejącego. Wtedy utrata włosów może być nieodwracalna.
Jednocześnie bardzo często pacjent ma dwa problemy równocześnie. Przykładowo mężczyzna może mieć łojotokowe zapalenie skóry oraz niezależnie rozwijające się łysienie androgenowe.
Wyleczenie ŁZS poprawi stan skóry, ale nie zatrzyma miniaturyzacji mieszków związanej z łysieniem androgenowym.
Dlaczego trichoskopia jest pomocna?
Gołym okiem wiele chorób może wyglądać podobnie.
Trichoskopia pozwala w powiększeniu ocenić między innymi:
- ujścia mieszków włosowych,
- łuskę,
- naczynia,
- zaczerwienienie wokół mieszków,
- krosty,
- strukturę łodyg włosów,
- miniaturyzację,
- cechy bliznowacenia.
Nie zawsze sama trichoskopia wystarcza do postawienia ostatecznego rozpoznania. W zależności od obrazu mogą być potrzebne badania mykologiczne, mikrobiologiczne, laboratoryjne, testy alergiczne albo biopsja skóry głowy.
Kiedy warto zgłosić się na diagnostykę?
Szczególnie wtedy, gdy:
- problem utrzymuje się pomimo prawidłowej pielęgnacji,
- zmiany regularnie nawracają,
- pojawia się ból lub pieczenie skóry,
- występują krosty, sączenie albo strupy,
- powstają miejscowe obszary pozbawione włosów,
- wyraźnie zmniejsza się gęstość włosów,
- włosy wypadają razem z objawami zapalnymi skóry,
- w miejscu utraty włosów skóra staje się gładka i trudno dostrzec ujścia mieszków.
W takich sytuacjach celem wizyty nie powinno być jedynie dobranie kosmetyku, ale ustalenie konkretnego rozpoznania.
Nie każda łuska oznacza łupież
To najważniejszy wniosek.
Skóra głowy może chorować podobnie jak skóra każdej innej części ciała. Świąd, łuszczenie czy zaczerwienienie są objawami, a nie rozpoznaniem.
Czasami wystarczy odpowiednio dobrana pielęgnacja i leczenie miejscowe. W innych przypadkach potrzebne jest długotrwałe leczenie przeciwzapalne, przeciwgrzybicze albo terapia ogólna.
Najważniejsze jest rozpoznanie choroby, zanim zaczniemy leczyć ją na podstawie samego wyglądu łuski.
Podsumowanie
Umów się na konsultację trychologiczną. Oferujemy profesjonalną pomoc w zakresie diagnostyki oraz leczenia chorób włosów oraz skóry głowy.